- 2026-08-27
- ادمین
- 0
وسایل ممنوع در پرواز فقط به چاقو، اسلحه یا مواد منفجره محدود نمیشود؛ بلکه بعضی وسایل روزمره و بهداشتی نیز با توجه به محل قرارگیری، حجم، ظرفیت باتری یا نوع بستهبندی با محدودیتهای جدی مواجه هستند. متأسفانه بسیاری از مسافران هنگام بستن چمدان، تفاوت میان بار دستی (داخل کابین) و بار تحویلی (قسمت بار هواپیما) را نادیده میگیرند. همین سهلانگاری ساده میتواند به توقف طولانی در گیت بازرسی، ضبط یا دور ریختن وسایل ارزشمند و در نهایت ایجاد تأخیر در فرایند پذیرش پرواز یا حتی جا ماندن از سفر منجر شود.
قوانین حمل بار با هدف حفظ امنیت مسافران، خدمه پرواز و کارکنان فرودگاه اجرا میشوند. این قوانین در پروازهای داخلی و خارجی شباهتهای زیادی دارند، اما ایرلاین، کشور مقصد و مقررات فرودگاه میتواند جزئیات متفاوتی ایجاد کند.
در این راهنما، وسایل ممنوع در پرواز، وسایل مجاز در هواپیما، قوانین حمل مایعات، پاوربانک، لپتاپ، دارو، اسپری و وسایل تیز را بررسی میکنیم. همچنین توضیح میدهیم هر وسیله را باید در بار دستی قرار دهید یا داخل چمدان تحویلی بگذارید.
نکته مهم: مقررات ممکن است بین ایرلاینها، فرودگاهها و مسیرهای مختلف تفاوت داشته باشد. پیش از سفر، قوانین شرکت هواپیمایی و فرودگاه مبدأ را بررسی کنید.
تفاوت بار دستی و بار تحویلی چیست؟
پیش از بررسی وسایل ممنوع در پرواز، باید تفاوت دو نوع بار مسافر را بشناسید. انتخاب محل مناسب برای قرار دادن وسایل، به اندازه خود وسیله اهمیت دارد.
بار دستی یا کابین
بار دستی همراه مسافر وارد کابین هواپیما میشود. این بار معمولاً باید در ابعاد و وزن مشخصی قرار بگیرد. مسافر آن را هنگام پرواز در محفظه بالای صندلی یا زیر صندلی جلویی قرار میدهد.
مدارک، داروهای ضروری، وسایل الکترونیکی، اشیای ارزشمند و برخی لوازم شخصی بهتر است در بار دستی قرار بگیرند. بااینحال، ورود وسایل تیز، مایعات حجیم و مواد خطرناک به کابین ممنوع است.
بار تحویلی یا چمدان
بار تحویلی هنگام پذیرش پرواز به کارکنان ایرلاین تحویل داده میشود. این چمدان در قسمت بار هواپیما قرار میگیرد و مسافر پس از فرود آن را از نوار نقاله دریافت میکند.
قرار گرفتن یک وسیله در چمدان تحویلی، ممنوعیت آن را از بین نمیبرد. مواد منفجره، مواد قابل اشتعال، مواد خورنده و بسیاری از مواد شیمیایی در هر دو نوع بار ممنوع هستند.

وسایل ارزشمند را به بار تحویلی نسپارید
پول نقد، طلا، مدارک، لپتاپ، دوربین، تلفن همراه و داروهای ضروری را داخل چمدان تحویلی نگذارید. این وسایل باید در کیف دستی و در دسترس شما باشند.
همچنین مدارک سفر و نسخه داروها را در محلی قرار دهید که هنگام کنترل امنیتی بتوانید بهسرعت ارائه کنید.
فهرست وسایل ممنوع در پرواز
برخی وسایل به دلیل خطر انفجار، آتشسوزی، آسیب فیزیکی یا ایجاد اختلال امنیتی، بهطور کامل ممنوع هستند. این وسایل معمولاً نباید در بار دستی یا چمدان تحویلی قرار بگیرند.
مواد منفجره و آتشزا
مواد منفجره و وسایل آتشزا از مهمترین کالاهای ممنوع در پرواز هستند. نمونههای رایج این گروه عبارتاند از:
- ترقه و فشفشه
- مواد محترقه
- دینامیت و مواد انفجاری
- نارنجک و مین
- شعلهافکن
- منور و مشعل اضطراری
- کپسولهای انفجاری
- باروت
- وسایل آتشبازی
- مواد تولیدکننده دود خطرناک
حتی اگر مقدار این مواد کم باشد، آنها را در چمدان یا کیف دستی قرار ندهید. بستهبندی خانگی نیز باعث مجاز شدن چنین وسایلی نمیشود.
مواد قابل اشتعال
مایعات و جامدات قابل اشتعال میتوانند در فشار و شرایط خاص هواپیما خطر ایجاد کنند. موارد زیر معمولاً در فهرست وسایل ممنوع در پرواز قرار میگیرند:
- بنزین و گازوئیل
- نفت و تینر
- حلالهای صنعتی
- سوخت کمپینگ
- مایع فندک
- رنگهای قابل اشتعال
- چسبهای صنعتی خاص
- الکل صنعتی
- زغال فشرده قابلاشتعال
- مواد آتشگیر
برخی محصولات آرایشی یا بهداشتی نیز ترکیبات قابل اشتعال دارند. بنابراین، برچسب محصول را بررسی کنید و اسپریها یا مایعات ناشناخته را بدون بررسی به فرودگاه نبرید.
مواد خورنده و شیمیایی
مواد خورنده میتوانند به پوست، لباس، بدنه هواپیما یا سایر چمدانها آسیب بزنند. اسیدها، مواد قلیایی غلیظ، محلولهای صنعتی و برخی باتریهای اسیدی در این گروه قرار میگیرند.
مواردی مانند اسید باتری، سفیدکننده صنعتی، مواد ضدعفونیکننده غلیظ و مواد شیمیایی آزمایشگاهی را همراه خود حمل نکنید. این مواد حتی در ظرف کاملاً بسته نیز ممکن است ممنوع باشند.

مواد سمی و زیستی خطرناک
سموم دفع آفات، مواد عفونی، نمونههای زیستی خطرناک و مواد رادیواکتیو در بار مسافر مجاز نیستند. حمل این مواد به مجوزهای تخصصی و رویه حمل بار تجاری نیاز دارد.
اگر برای کار یا پژوهش به انتقال مادهای خاص نیاز دارید، موضوع را از مسیر باربری رسمی و پیش از خرید بلیط پیگیری کنید.
وسایل تیز و برنده در هواپیما
وسایل تیز یکی از رایجترین دلایل توقف بار دستی در بازرسی امنیتی هستند. چاقو، تیغ و ابزارهای برنده میتوانند در کابین هواپیما برای مسافران یا خدمه خطر ایجاد کنند.
وسایل تیز ممنوع در بار دستی
موارد زیر معمولاً نباید در کیف دستی قرار بگیرند:
- چاقو و چاقوی جیبی
- کاتر و موکتبر
- تیغ یدک
- شمشیر و سرنیزه
- تبر و اره
- درفش و ابزار نوکتیز
- قیچیهای بزرگ
- ابزارهای رزمی
- میلههای فلزی نوکتیز
- تجهیزات کوهنوردی نوکدار
برخی قیچیهای کوچک یا ابزارهای شخصی ممکن است در بعضییرفته شوند. با شوند. بااینحال، تصمیم نهایی با مسئول بازرسی و مقررات ایرلاین است.
آیا وسایل تیز در چمدان تحویلی مجاز هستند؟
بعضی وسایل تیز، در صورت بستهبندی ایمن، میتوانند در چمدان تحویلی قرار بگیرند. تیغه باید داخل پوشش مناسب باشد و به سایر وسایل یا کارکنان بار آسیب نزند.
وسایل تیز را میان لباسها رها نکنید. آنها را در جعبه، روکش ضخیم یا بستهبندی مقاوم بگذارید. اگر درباره وسیلهای تردید دارید، پیش از حرکت با ایرلاین تماس بگیرید.

قوانین حمل مایعات در هواپیما
قوانین مایعات در بار دستی، یکی از مهمترین نکات امنیتی فرودگاه است. مایعات، ژلها، کرمها، خمیردندان و اسپریها معمولاً در یک گروه بررسی میشوند.
محدودیت مایعات در بار دستی
در بسیاری از فرودگاهها، هر ظرف مایع در بار دستی نباید بیشتر از ۱۰۰ میلیلیتر ظرفیت داشته باشد. تمام ظروف باید داخل یک کیسه شفاف و قابلبستهشدن قرار بگیرند.
ظرف بزرگتر از ۱۰۰ میلیلیتر، حتی اگر فقط مقدار کمی مایع داخل آن باشد، ممکن است در بازرسی پذیرفته نشود. بنابراین، حجم خود ظرف اهمیت دارد، نه فقط مقدار محتوا.
مایعات رایج شامل موارد زیر میشوند:
- آب و نوشیدنی
- شامپو و نرمکننده
- عطر و ادکلن
- کرم و لوسیون
- ژل مو
- خمیردندان
- سس و مواد غذایی نیمهمایع
- عسل و مربا
- اسپری خوشبوکننده
- محلول لنز
مایعات مجاز در شرایط خاص
داروهای ضروری، شیر و غذای کودک و برخی مواد غذایی مخصوص، معمولاً با شرایط خاص قابل حمل هستند. مسافر باید ضرورت آنها را در صورت درخواست مأمور امنیتی توضیح دهد.
برای داروهای مایع، نسخه پزشک یا گواهی پزشکی همراه داشته باشید. مقدار دارو باید متناسب با مدت سفر باشد و بهتر است در بستهبندی اصلی نگهداری شود.
مایعات در چمدان تحویلی
بسیاری از مایعات غیرخطرناک را میتوان در چمدان تحویلی قرار داد. بااینحال، حجم، نوع ماده و مقررات ایرلاین اهمیت دارد.
بطریها را در کیسه جداگانه و ضدنشت بگذارید. سپس آنها را میان لباسهای ضخیم یا محافظ قرار دهید. عطر، روغن، شامپو و مواد غذایی مایع در صورت نشت میتوانند تمام چمدان را خراب کنند.
آیا پاوربانک و باتری در هواپیما مجاز است؟
پاوربانک و باتریهای لیتیومی به دلیل احتمال داغشدن و آتشگرفتن، قوانین ویژه دارند. یکی از اشتباهات رایج، قرار دادن پاوربانک در چمدان تحویلی است.
حمل پاوربانک در بار دستی
پاوربانک باید معمولاً در بار دستی حمل شود. قرار دادن پاوربانک در چمدان تحویلی در بسیاری از مسیرها ممنوع است.
ظرفیت باتری با واحد واتساعت یا Wh مشخص میشود. باتریهای معمولی با ظرفیت تا ۱۰۰ واتساعت، اغلب بدون مجوز ویژه قابل حمل هستند. ظرفیتهای بالاتر ممکن است به تأیید ایرلاین نیاز داشته باشند.
برای محاسبه تقریبی ظرفیت، میتوانید از این رابطه استفاده کنید:
Wh=mAh×V1000 Wh = \frac{mAh \times V}{1000} Wh=1000mAh×V
برای نمونه، پاوربانک ۲۰ هزار میلیآمپرساعت با ولتاژ اسمی ۳٫۷ ولت، حدود ۷۴ واتساعت ظرفیت دارد.
نکات ایمنی حمل باتری
- پایانههای باتری یدکی را با پوشش مناسب محافظت کنید.
- پاوربانک را در کیف دستی و دور از اشیای فلزی بگذارید.
- باتری آسیبدیده، متورم یا داغ را حمل نکنید.
- هنگام پرواز، قوانین استفاده از پاوربانک را رعایت کنید.
- پاوربانک را در محفظه بالای صندلی رها نکنید.
- ظرفیت درجشده روی بدنه را پیش از سفر بررسی کنید.
ایرلاینها ممکن است درباره استفاده یا شارژ پاوربانک در طول پرواز محدودیت بیشتری اعمال کنند. اطلاعیه خدمه پرواز همیشه اولویت دارد.

حمل لپتاپ، تلفن همراه و دوربین
لپتاپ، تبلت، تلفن همراه، ساعت هوشمند و دوربین معمولاً در بار دستی مجاز هستند. بهتر است این وسایل را به دلیل ارزش مالی و وجود باتری، در کابین نگهداری کنید.
پیش از عبور از بازرسی، لپتاپ و تجهیزات بزرگتر را آماده خارجکردن از کیف کنید. برخی فرودگاهها تجهیزات الکترونیکی را جداگانه بررسی میکنند.
اگر ایرلاین اجازه قرار دادن وسیله الکترونیکی در چمدان تحویلی را بدهد، دستگاه باید خاموش باشد. وسیله را در حالت خواب یا آمادهبهکار داخل چمدان نگذارید.
باتریهای یدکی، باتریهای جداشده و پاوربانک را در چمدان تحویلی قرار ندهید. این وسایل باید در کابین و با محافظت مناسب حمل شوند.
قوانین حمل اسپری، عطر و مواد آرایشی
اسپریها و مواد آرایشی بسته به نوع ترکیبات، حجم و محل حمل، مقررات متفاوتی دارند. اسپریهای بهداشتی معمولاً با محدودیت حجم در بار دستی پذیرفته میشوند.
اسپریهای معمولاً مجاز
اسپریهای شخصی مانند دئودورانت، اسپری مو و برخی محصولات پزشکی ممکن است مجاز باشند. در بار دستی، ظرف باید در محدودیت مایعات فرودگاه قرار بگیرد.
در چمدان تحویلی، بعضی محصولات بهداشتی در حجم محدود پذیرفته میشوند. درپوش اسپری باید کاملاً بسته باشد تا از خروج ناگهانی محتوا جلوگیری شود.
اسپریهای ممنوع
اسپری فلفل، گاز اشکآور، اسپری دفاعی و مواد تحریککننده معمولاً در کابین و چمدان ممنوع هستند. اسپری رنگ صنعتی و برخی گازهای فشرده نیز محدودیت شدید دارند.
پیش از حمل هر اسپری، برچسب آن را بخوانید. وجود عبارتهایی مانند «قابل اشتعال» یا نماد شعله، اهمیت زیادی دارد.
حمل فندک و کبریت در هواپیما
قوانین فندک و کبریت در مسیرهای مختلف یکسان نیست. معمولاً یک فندک کوچک شخصی ممکن است با شرایط خاص پذیرفته شود، اما قرار دادن آن در چمدان تحویلی خطرناک است.
فندکهای سوختی، فندکهای مشعلی و تجهیزات مشابه، معمولهای مخصوص، کب دارند. کبریتهای مخصوص، کبریت طوفانی و مواد آتشزا را بدون تأیید ایرلاین حمل نکنید.
اگر فندک همراه دارید، آن را در محل مورد تأیید ایرلاین قرار دهید. از گذاشتن فندک در جیب چمدان، کیف دستی یا بار تحویلی بدون بررسی مقررات خودداری کنید.
دارو و تجهیزات پزشکی در پرواز
داروهای ضروری معمولاً قابل حمل هستند، اما شرایط حمل آنها به نوع دارو و مسیر سفر بستگی دارد. داروهای مایع، آمپول، سرنگ و داروهای خاص ممکن است نیازمند مدارک باشند.

توصیههای مهم برای حمل دارو
- دارو را در بستهبندی اصلی نگه دارید.
- نسخه یا گواهی پزشک همراه داشته باشید.
- مقدار دارو را با مدت سفر هماهنگ کنید.
- داروهای ضروری را داخل بار دستی بگذارید.
- دارو را داخل چمدان تحویلی و دور از دسترس قرار ندهید.
- قوانین کشور مقصد را درباره داروهای خاص بررسی کنید.
برخی داروهای کدئیندار، آرامبخش، مسکن قوی یا داروهای حاوی مواد تحت کنترل، در کشور مقصد محدودیت دارند. نسخه پزشک همیشه بهتنهایی مجوز ورود دارو به کشور دیگر نیست.
تجهیزات پزشکی مانند دستگاه تنفسی، ویلچر یا تزریقکننده دارو باید پیش از سفر به اطلاع ایرلاین برسند. شرکت هواپیمایی ممکن است فرم پزشکی یا هماهنگی قبلی درخواست کند.
وسایل کودک و نوزاد در هواپیما
والدین معمولاً میتوانند شیر، غذای کودک، پوشک و وسایل ضروری نوزاد را همراه داشته باشند. بااینحال، این وسایل ممکن است در بازرسی جداگانه بررسی شوند.
مایعات مورد نیاز کودک را در مقدار منطقی و برای مدت پرواز آماده کنید. مأمور امنیتی ممکن است ظرفها را بررسی کند یا درباره محتویات آنها توضیح بخواهد.
کالسکه و صندلی کودک معمولاً با رویه اختصاصی ایرلاین حمل میشوند. قبل از خرید بلیط، درباره وزن، ابعاد و محل تحویل این وسایل سؤال کنید.
وسایل ورزشی و کمپینگ
تجهیزات ورزشی به دلیل اندازه، لبههای تیز یا ساختار خاص، معمولاً در کابین پذیرفته نمیشوند. چوب گلف، چوب بیسبال، باتوم، تیر و کمان و تجهیزات رزمی نمونههایی از این گروه هستند.
وسایل کمپینگ مانند اجاق، کپسول گاز، سوخت و مواد آتشزا نیز قوانین سختگیرانه دارند. خالیکردن کپسول همیشه به معنای رفع خطر یا مجازشدن آن نیست.
پیش از مراجعه به فرودگاه، فهرست تجهیزات را با قوانین ایرلاین تطبیق دهید. بعضی تجهیزات فقط از مسیر باربری تخصصی قابل ارسال هستند.
حمل مواد غذایی در پرواز
مواد غذایی خشک مانند بیسکویت، نان، خشکبار و برخی تنقلات معمولاً در بار دستی مجاز هستند. مواد غذایی مایع یا ژلهای باید با قوانین مایعات هماهنگ باشند.
در پرواز خارجی، قوانین گمرکی کشور مقصد اهمیت بیشتری پیدا میکند. گوشت، لبنیات، میوه، سبزی، بذر و محصولات حیوانی ممکن است در مقصد ممنوع باشند.
غذا را در بستهبندی اصلی و کاملاً بسته نگه دارید. از حمل مواد بودار یا فاسدشدنی بدون بستهبندی مناسب خودداری کنید.
آیا اشیای شکستنی و ارزشمند مجاز هستند؟
اشیای شکستنی مانند ظروف شیشهای، وسایل تزئینی و تجهیزات حساس ممکن است ممنوع نباشند. بااینحال، مسئولیت آسیبدیدن آنها در چمدان تحویلی میتواند با مسافر باشد.
وسایل ارزشمند و حساس را در بستهبندی مقاوم داخل بار دستی قرار دهید. ابعاد و وزن کیف را نیز با مقررات ایرلاین تطبیق دهید.
اگر وسیلهای ابعاد بزرگی دارد، پیش از سفر درباره امکان حمل در کابین یا تحویل آن به قسمت بار سؤال کنید.

تفاوت قوانین پرواز داخلی و خارجی
در پروازهای داخلی، قوانین امنیتی فرودگاه و ایرلاین تعیینکننده هستند. در پروازهای خارجی، مقررات کشور مبدأ، کشور مقصد، فرودگاههای ترانزیتی و شرکت هواپیمایی همزمان اثر میگذارند.
برای مثال، وسیلهای ممکن است در پرواز داخلی قابل حمل باشد کالای ممنوع مقصد بهعنوان کالای ممنوع شناسایی شود. این مسئله درباره دارو، مواد غذایی، محصولات حیوانی و تجهیزات الکترونیکی اهمیت دارد.
در پرواز ترانزیتی، ممکن است دوباره از بازرسی امنیتی عبور کنید. خرید مایعات از فروشگاه معاف از مالیات نیز باید در بستهبندی رسمی و پلمبشده باقی بماند.
چکلیست بار بررسی چمدان وقت بگذارید.
چکلیست بار دستی
- مدارک شناسایی و بلیط
- داروهای ضروری و نسخه پزشکی
- تلفن همراه و لپتاپ
- پاوربانک و باتری یدکی
- مایعات در ظروف کوچک
- لوازم ارزشمند
- وسایل مورد نیاز کودک
- هدفون و وسایل شخصی ضروری
چکلیست چمدان تحویلی
- لباس و لوازم شخصی
- مایعات غیرخطرناک با بستهبندی ضدنشت
- وسایل تیز مجاز با روکش ایمن
- برچسب مشخصات و شماره تماس
- قفل مورد تأیید برای مسیرهای خارجی
- حذف فندک، پاوربانک و باتری یدکی
- حذف مدارک، پول و وسایل قیمتی
پیش از تحویل بار
وزن چمدان را در خانه اندازه بگیرید. محدودیت وزن در ایرلاینهای مختلف متفاوت است. اضافهبار میتواند هزینه قابل توجهی ایجاد کند.
نام، شماره تماس و نشانی مقصد را روی چمدان درج کنید. یک عکس از محتویات چمدان نیز برای شناسایی بهتر، کاربردی است.
اگر وسیلهای در بازرسی ممنوع اعلام شد چه کنیم؟
اگر مأمور امنیتی وسیلهای را غیرمجاز تشخیص دهد، با او وارد بحث نشوید. ابتدا درباره امکان انتقال وسیله به چمدان تحویلی سؤال کنید.
اگر وسیله در هر دو نوع بار ممنوع باشد، باید آن را کنار بگذارید. بعضی فرودگاهها امکان تحویل، نگهداری یا امله را فراهم میکنند، اما این خدمت عمومی نیست.
به نیست.
به همین دلیل، بهترین راهکار بررسی وسایل پیش از خروج از منزل است. تصمیمگیری در آخرین لحظه، ممکن است باعث تأخیر یا از دسترفتن زمان پذیرش پرواز شود.

نتیجهگیری
شناخت وسایل ممنوع در پرواز، از توقف در بازرسی و ایجاد تأخیر جلوگیری میکند. وسایل تیز، مواد منفجره، مواد قابل اشتعال، مواد خورنده و مواد سمی را همراه خود نبرید.
پاوربانک و باتری یدکی را در بار دستی قرار دهید. مایعات را در ظروف کوچک و مطابق مقررات حمل کنید. داروهای ضروری را همراه نسخه و در بستهبندی اصلی نگه دارید.
قوانین بار مجاز هواپیما ممکن است بر اساس ایرلاین و مسیر تغییر کند. بنابراین، پیش از سفر فهرست وسایل خود را بررسی کنید و در صورت تردید، با شرکت هواپیمایی تماس بگیرید. رعایت همین نکات ساده، سفر هوایی شما را منظمتر، سریعتر و کمتنشتر میکند.
سؤالات متداول (FAQ):
❓ مهمترین وسایل ممنوع در پرواز کداماند؟
💬 پاسخ: مواد منفجره، مواد قابل اشتعال، مواد خورنده، مواد سمی، سلاح، اسپری دفاعی و برخی باتریهای پرظرفیت ممنوع هستند. وسایل تیز نیز معمولاً در بار دستی اجازه ورود ندارند.
❓ آیا پاوربانک را میتوان داخل چمدان تحویلی گذاشت؟
💬 پاسخ: معمولاً خیر. پاوربانک و باتری یدکی باید در بار دستی حمل شوند. ظرفیت پاوربانک نیز باید با مقررات ایرلاین هماهنگ باشد.
❓ آیا حمل مایعات در بار دستی هواپیما مجاز است؟
💬 پاسخ: بله، اما در بیشتر فرودگاهها هر ظرف باید حداکثر ۱۰۰ میلیلیتر باشد. ظروف باید داخل کیسه شفاف و قابلبستهشدن قرار بگیرند.
❓ آیا چاقو و قیچی را میتوان در هواپیما حمل کرد؟
💬 پاسخ: چاقو و ابزارهای برنده معمولاً در بار دستی ممنوع هستند. بعضی وسایل تیز با بستهبندی ایمن در چمدان تحویلی پذیرفته میشوند.
❓ آیا دارو در هواپیما مجاز است؟
💬 پاسخ: داروهای ضروری معمولاً مجاز هستند، اما داروهای مایع، تزریقی یا تحت کنترل ممکن است به نسخه و گواهی پزشکی نیاز داشته باشند. قوانین کشور مقصد را نیز بررسی کنید.
❓ آیا فندک در پرواز ممنوع است؟
💬 پاسخ: فندکها و کبریتها قوانین متفاوتی دارند. فندکهای مشعلی، سوخت و مواد آتشزا معمولاً ممنوع هستند. پیش از سفر، مقررات ایرلاین را بررسی کنید.
❓ آیا مواد غذایی را میتوان داخل هواپیما برد؟
💬 پاسخ: مواد غذایی خشک معمولاً قابل حمل هستند. مواد مایع باید از محدودیت مایعات پیروی کنند. در پرواز خارجی، قوانین گمرکی کشور مقصد نیز اهمیت دارد.
